Chào mào hiện nay đã có nhiều
fan hâm mộ rồi. AE giao lưu ở diễn đàn này và các diễn đàn khác chỉ là phần nổi
của tảng băng chơi Chào mào thôi.
Tôi chơi Chào mào thì cũng dạng phọt phẹt. Mấy cách thức chăm nuôi là do tìm
tòi, học hỏi, lụm lặt là chính chứ tự đúc rút thì cũng chẳng được bao nhiêu.
Bây giờ vẫn còn phải đang học hỏi, tìm tòi về nó. Vậy mà cũng có AE khuyến
khích, động viên chia sẻ về cách chọn nuôi, chăm sóc chim.

Tôi sẽ trao đổi một số vấn đề cơ bản để góp phần giúp các bạn mới chơi tự tin
hơn khi chọn chơi loại này - một loài chim bình dị nhưng uy nghi – không lộng
lẫy kiêu sa nhưng hoành tráng. Dưới đây vừa là trao đổi, vừa là đặt vấn đề, có
thể có những ý kiến chủ quan của tôi không đúng, các bạn thoải mái trao đổi
lại.
Tôi sẽ lần lượt trao đổi về các vấn đề:

1/ Chọn chim
Chọn chim đã sành
Chọn chim bổi già rừng
Chọn chim non, má trắng
Phân biệt trống mái
2/ Thức ăn, nước uống
Thức ăn chính
Thức ăn bổ sung
Bổ sung vi chất dinh dưỡng – vô thuốc
4/ Phơi phóng, vệ sinh, tắm táp
5/ Bảo vệ chim (chỗ treo, tủ áo …)
6/ Tập dượt
7/ Một số vấn đề khác
Chim suy lông, nín lông
Chim nhát quá
Chim lâu sung
Chim bị đè
Nuôi chim mái
Chim sợ linh tinh
Chim chơi cà dựt
Khuyết tật
Cầu đậu
Về giọng chim
Vận chuyển đi xa
Đi đấu, cho cắn, đá
Đi bẫy
…

Chọn chim đã sành:
Nếu có duyên, có cơ hội, có điều kiện mua hay đổi lấy một con CM đã sành sỏi về
nuôi thì theo tôi là cũng tốt. Mặc dù mất đi cái cảm giác thích thú khi thấy em
nó tiến bộ từng ngày, mất đi cảm giác chinh phục thành công một thử thách cam
go, mất đi cái thú chăm bẵm cho em chim. Nhưng bù lại, mình được hưởng thụ
ngay. Mình được sở hữu ngay một dáng, nết, giọng mà mình thích.

Khi chọn mua một con chim thì điều đầu tiên là bạn phải thích nó đã, rồi mới
xét tiếp – nếu không thích, hoặc còn lăn tăn thì không cố mua. Tôi vẫn thường
nói chuyện với AE đã mua thì mua cho đáng, không thì thôi chứ cố lôi về cả đống
chim, tốn cả đống tiền rồi đến lúc lọc lựa ra cũng chỉ còn được có vài ba con
thôi – chi bằng khi đi đâu đó mà thấy thích con nào đó, hãy hỏi giá rồi rút
đúng = từng ấy tiền … cất đi, coi như đã mua. Rồi đếm xem khi nào “mua” đủ
khoảng 10 con theo kiểu ấy rồi, thì mình sách hết tiền ra mua 2 con thực sự về
chơi. Thử vậy xem có hiệu quả hơn không !

Trở lại việc chọn mua chim - vấn đề là chọn như thế nào!
Trước hết là về dáng: tôi xin đưa ra tất cả những tiêu chuẩn mà tôi cho là đạt
để các bạn tham khảo. Nhìn vào con chim nó cân đối từ đỉnh mào đến chóp đuôi là
đẹp.

Chi tiết thì cơ bản là:
- Mào: gốc mào to, khi mào dựng lên thì phải thẳng cạnh từ giữa mào xuống hết
cổ - không gấp khấc ở cổ (nếu gấp khấc càng to thì gốc mào càng nhỏ - chim kém
bền). Ở trên đầu con chim, phần lông nào dựng lên thì tính là mào. Từ giữa mào
lên đỉnh mào phải gom gọn. Đỉnh mào nhọn, không loe hoe. Mào càng cao thì nhìn
chim càng uy nghi, đĩnh đạc. Mào thẳng đứng gọi là mào đinh, chim bền bỉ, nhiều
nước chơi hay, nhìn nó hào hoa phong nhã; Mào cong về phía trước là mào lân,
chim dữ dằn, bản năng đàn áp, nhìn nó uy nghi oai dũng.

- Yếm: theo tôi thì chính cái yếm là nét chính tạo ra sự quyến rũ, thu hút của
con CM. Nó cùng với cái mào đặt trùm lên đầu, quàng qua cổ, thả xuống 2 bên vai
với màu sắc đen đậm khác biệt với màu nâu và trắng còn lại – tạo cho nó một
dáng dấp và phong thái uy nghi mà chỉ CM mới có. Yếm đẹp thì phải đen đậm cùng
màu với mào, càng dày càng đẹp, càng sâu xuống hai bên vai càng quý phái, càng
khít càng quyễn rũ … Hai bên yếm cân đối thì nhìn con chim rất đẹp (hàng này
hơi bị hiếm).

- Mỏ: mỏ chim cần mảnh, thường thì nó bo tròn trịa nhưng vớ được con nào mỏ có
cạnh rõ rệt (mỏ ba lá) thì quý – thứ này lắm mồm, to mồm, dễ sung. Hai bên mép
càng rộng giọng chim càng to vang, ra đấu càng uy lực.

- Mí, má: mí đỏ không những là đặc điểm để báo hiệu chim đã trưởng thành hãy
chưa mà nó còn là điểm xuyến độc đáo, tô điểm cho nét mặt của con chim – như
thể họa sĩ “điểm nhãn” để lấy cái “sắc thần” cho một bức họa chân dung vậy. Mí
đẹp cần gọn, sắc phải thật tươi, thật sáng. Đặc biệt là hai mí phải đều nhau,
thật cân đối – điểm xuyến mà lệch lạc thì còn ý nghĩa jì !?. Má chim là phần
được khoanh bằng một vệt lông đen ở ngay trên xương hàm. Má chim phải cân đối,
hơi phồng đều nhau, vệt ngăn cách càng mảnh càng tốt – mặt chim dữ, nhưng không
được đứt quãng, lông má phải trắng mịn.

- Hầu: chim đẹp hay không, cái hầu nó góp phần quan trọng. Hầu chim không những
tạo dáng mà nó còn báo hiệu nết chim bền, dữ, giọng chim khỏe, vang. Hầu chim
là phần từ gốc mỏ dưới xuống cổ. Hầu to thì làm phần lông phồng căng lên, hầu
nhỏ thì phần lông ấy chỉ phùng phùng lên thôi.

Các bạn chú ý đặc điểm này để đánh giá về cái hầu cho chính xác. Đôi khi con
chim nó có hầu to nhưng mà do phần lông chỗ đó bị bết lại, hoặc bị rụng đi thì
nhìn thấy nhỏ hoặc ngược lại, hầu nhỏ nhưng do lông xù lên lại cứ tưởng là to …

Để nhìn chính xác thì các bạn nhìn cái xương ở cổ, dưới xương hàm ấy, nó đưa ra
làm cho phần hầu căng to ra là com chim có hầu to và ngược lại, còn chỉ nhìn
lông lá mà xét thì dễ bị nhầm lắm. Chim có hầu to thì đẹp, thường là nết bền,
chim dữ, giọng tốt. Ngược lại chim hầu nhỏ thì thường có giọng đôi, giọng nhỏ
nhưng lại đanh, vang.

- Mình chim: mình em chim nhìn chung phải thon dài, nhìn như con thoi đan lưới
cá thì mới đẹp. Bộ lông chim khỏe là phải bóng như tơ, mượt như nhung, ôm ép
gọn vào thân hình.

- Vai: Vai phải nở nang nhìn con chim mới có lực, giúp cho bộ cánh nó linh
họat. Vai nở thì nhạy cánh – chim siêng giang, búng. Vai nở mà hơi sếch lên nữa
thì tuyệt vời, nó làm cho bộ cánh lúc nào cũng xệ xệ như đang cự nhau – chim
đẹp, quý.

- Ngực: nở, ưỡn ra, có lằn giữa ngực mới tốt, nhìn con chim nó lực, đẹp. Ngực
to thường phổi bự - giọng chim vang, khỏe, chim bền nước.

- Lưng: hơi gù thì đẹp – chim có dáng đứng chữ C (lưng tôm). Phần thắt lưng, là
phần phía trên hai đùi chim, cần thon gọn (chim có eo) – phần này chỉ khi chim
đứng giang cánh hoặc là khi … làm thịt nó thì mới thấy, hic!

- Cặp cánh: gọn, lông cánh không tưa, dài quá phao câu, ốp gọn như 2 cái vỏ
trai hai bên hông chim thì nhìn mới thích. Cặp cánh đừng có xếp chéo nhau trên
lưng – như vậy chim chưa có lửa, cánh là phải vai sách lên, đầu cánh xệ xuống
nom mới khí thế.

- Chân: đùi, cẳng phải dài. Đùi cần to chứ cẳng đừng to quá – nhìn xấu. Ngón
chân thì phải to, dài. Móng thì cần to, ngắn gọn và cong đều. Cẳng chim mà càng
tròn, bóng thì chim càng non tơ và ngược lại.

- Bộ lông đỏ ở phần hậu môn: nhìn như củ tỏi là đẹp, cần nhìn thấy nó phân biệt
rạch ròi với phần lông khác thì mới tốt.

- Đuôi: đuôi phải dài và phải xếp thật gọn (đuôi một cọng). Đuôi phải đủ và đều
để khi giang cánh xòe đuôi nhìn mới đẹp mắt.

Tiếp theo là về nết – lối chơi của con chim:
Cái này thì mỗi người thích mỗi kiểu, có người thích chim lăng xăng, năng động;
có người thích chim trầm tĩnh điềm đạm. Về nết thì tôi xin nói chung chung
thôi:

- Nết bền: Chim chơi bền bỉ ngày này qua tháng nọ. Cảm giác như nó không biết
mệt là gì, cứ đều đều chơi như thế.

- Nết siêng: là nó chơi suốt ngày, mau mồm miệng, lúc nào cũng chơi được từ sáng
tới tối, hế móc ra là chơi.

- Nết dữ: là chim có bản tính cô hồn chuyên muốn chèn ép bắt nạt kẻ khác, khi
đấu thì cố to mồm hơn, khi đá thì cố khỏe hơn, chim dữ thường hay chẻ nẹt để
trấn át chim khác.

- Nết đằm: đằm chứ không phải hiền nhá – nết này hiểm. Con chim nó vẫn chơi đều
đều nhưng mà không lăng xăng, nó biết làm thế nào để chim kia phải sợ nó – nhìn
nó có cái thần rất khác biệt với đám kia.

- Kết hợp: có nhiều nết trong một con chim.

- Lối chơi của chim CM: Về cơ bản thì có:

+ Giang cánh xòe đuôi: lối này làm mát lòng “điểu sĩ”! Chim đứng cầu dang rộng
2 cánh xòe đuôi, đôi khi kết hợp sổ, chẻ.
+ Chớp: 2 cánh máy liên tục trong khi xáp đấu.
+ Rũ: chim xếp mào lại, đầu lượn như lươn, lưỡi lè như rắn, mình uốn như vũ nữ
Ha-oai, cánh + đuôi vỗ nhẹ nhịp nhàng như đàn cò bay chậm. Nhìn có vẻ đẹp vậy
nhưng nó làm thế là để … chọc tức đối thủ là chính, với lại là để tán gái đó,
thông qua tán gái để chọc tức đối thủ.
+ Bu, chụp: Chim đấu cứ hay nhảy bổ về phía đối thủ, chụp nan lồng, thò đầu ra
rướn về phía giặc đòi cấu xé …
+ Nhứ: Con chim khi đấu nó vừa chớp cánh vừa giật giật hướng về phía đối thủ
của nó – cái lối này là dễ “tiễn đưa” đối thủ nhất, nhiều con chẻ nẹt tóac tóac
chứ không nguy hiểm, hiệu quả như cái lối quái đản này.
+ Chao: Chim chao bên này, bên kia cầu như kiểu vừa bỏ chạy vừa rủ rê. Lối này
thường có ở chim mồi sành hay đi bẫy.
+ Kết hợp: chim có nhiều lối chơi như ở trên.

Về giọng chim CM thì cứ xoay quanh mấy âm thanh witch witch whèo whèo thôi.
Cơ bản có:
- Rao: chim hót giọng bình thường, hót đều đều để thỏa cái bản năng trời phú
cho nó. Rao là khi nó đứng một mình, tâm trạng phấn chấn, nó đứng thẳng vươn cổ
ra hót. Chim rao càng nhiều thì là càng siêng. Giọng rao hay là phải to, khỏe,
có độ vang, đều đặn và chuyển đổi âm điệu luyến láy. Chứ cứ rao như rao kẹo kéo
thì nghe một chặp là oải người rồi.

- Whitch: là tiếng chim kêu – nó whitch để gọi bầy, chỉ có 2 hoặc 3 âm tiết.
chim whitch nhiều thì không tốt, nhưng khi treo trong rừng nghe tiếng whitch nó
vang vang cũng cảm giác run người.

- Sổ: là giọng hót đấu, là giọng rao nhưng gắt gỏng, ngắn nhưng đanh hơn giọng
rao. Giọng sổ phải to, gắt, đổi đảo liên tục thì mới tốt – nghe mới ép-phê. Khi
con chim sung nó đang rao mà có con khác “chõ mõm” vào là nó chuyển qua giọng
sổ – ôi thôi rồi … nghe mà sướng tái tê …

- Chẻ: em chim nó sung tột độ thì nó ré lên, chẻ là tiếng sổ quíu của nó – khi
nó muốn tuôn ra một tràng âm thật dài trong thời gian thật ngắn thì nó chẻ.
Tiếng chẻ uy lực thì phải gắt, dài, âm phải thanh và vang. Có nhiều con chim
khi nó ra giọng chẻ là lũ chim kia giật mình nhốn nháo, có ku trốn tuốt xuống
đáy lồng nhòm lên ngơ ngác cứ như né bom …

- Rọt: Cũng là tiếng kêu lúc chim xung, phấn khích, rọt là chuỗi âm có biên độ
ngắn, nhanh nhưng dài phát ra từ họng của con chim, khi rọt thì con chim nó ko
há mỏ mà chỉ rung rung 2 mỏ cho âm bật ra thôi. Tiếng rọt như là một hình thức
đề-ba, khởi động cho một cuộc chửi nhau tơi tả.

- Nẹt: là tiếng whet mạnh, đanh, đay nghiến, có khi chỉ có một âm, có khi 4-5
âm. Nó nẹt là để quát đối thủ trấn át theo kiểu to mồm hàm hồ. Kiểu như mình
quát trâu bò khi chúng sực lúa vậy.

Về chọn chim sành thì cơ bản là như vậy, hy vọng đã góp thêm thông tin cho các
bạn khi chọn mua chim./.

Chọn chim bổi già rừng:
Nếu mới bắt đầu chơi CM thì theo tôi là không nên chơi chim bổi jà rừng, vì dễ
nản lắm. Lúc mới bắt về còn mướt mát thế mà sau một thời gian ngắn thôi là nhìn
em chim nó xác sơ, đầu mào, đuôi cánh toe toét hết. Nhác thấy bóng người là
nhẩy thúc tưng bừng. Tuy nhiên nếu bạn thích chọn nuôi bổi jà rừng thì có một
số đặc điểm để có thể nâng cao xác xuất chọn được một con chim hay.

Việc chọn được một con ưng ý trong lồng bổi đã khó rồi, việc bắt ra cho đúng là
nó là điều khó gấp chục lần – khi mà lồng bổi có cả trăm con, đưa vợt vào là
chúng bay tán loạn lên, chủ quầy bắt ra đâu có jì đảm bảo đó đúng là con chim
bạn chọn. Vì vậy, khi chọn được chim rồi, bạn phải để ý một đặc điểm nhận dạng
đặc biệt nào đó để yêu cầu chủ quầy bắt ra cho đúng con chim bạn chọn (một vệt
phân trắng dính trên cánh hoặc là một cọng lông tơ vướng ở ngón chân chẳng
hạn).

Khi chọn chim thì cần ngồi im mà nhìn, hạn chế cử động. Đi lựa chim trong lồng
bổi mà xông xáo quanh lồng thì có mà cả ngày chẳng lựa được con nào. Bạn nên đi
chọn vào lúc khoảng 9h30 – 10h sáng hoặc 2h30-3h chiều là tiện nhất, vì lúc này
đa phần chim đã no rồi, nó ít bay nhảy nếu không bị động lồng, với lại giờ đó
mà có con nào còn mon men đi tìm ăn thì nên bỏ qua đi, con đó yếu quá không
tranh lại mấy con khác ngay trong lồng bổi thì còn để ý làm jì!? Hơn nữa đi
chọn vào giờ đó thì nắng ấm làm bộ lông của nó ôm vào người hơn dễ chọn dáng
hơn.

Chọn bổi già thì bạn cần phải nhìn tướng con chim, thấy nó cân đối, đẹp là
được. Mình chim thon, dài, được quả lưng hơi gù thì đẹp. Chim bổi trong lồng
tập thể thì không lộ nhiều thông tin cho mình chọn đâu. Chỉ cần xem mào có dài,
dầy không. Bộ yếm càng đậm càng tốt.

Chọn chim có mặt to nhưng không bị xù lông, mình dài, đuôi, cánh dài là đẹp.
Đầu mào, đuôi phải còn nguyên, không toét ra là chim khôn, hoảng bay thúc lồng
nhưng biết giữ cho không bị tổn thương (Lồng bổi thì thường được bọc = lưới
ruồi nên chim ít bị toác đầu nhưng nếu chim đần thì bộ đuôi vẫn bị xơ).
Chân nhỏ, cao, ngón chân to, dài, móng phải còn nguyên (chắc rồi, chứ mà bàn
chân 4 ngón cưa 2 còn 2 thì nói chi nữa …!??), móng to, ngắn và cong đều là
đẹp. Chọn chim mỏ mảnh, hai mép rộng, xương hàm bạnh ra là tốt.
Chọn hai mí đều nhau, gọn. Khi nhắm được một con rồi thì bạn nên so sánh nó với
mấy đứa chung quanh, thấy nó có phần nhỉnh hơn thì yên tâm bắt nó ra được rồi.

Việc chọn chim bổi jà thì ngoài việc chọn dáng tướng, một số chi tiết cơ bản
như trên, bạn còn phải tìm xem nó có những điểm nào làm cho bạn … không thích.
Điều này tôi học được của các bạn trên diễn đàn. Theo tôi thì nếu tìm ra được
khoảng 3 điểm cố định làm cho mình không thích nó thì nên bỏ qua nó, chọn con
khác …

Chọn chim là một khâu rất quan trọng trong “sự nghiệp nghiện chim” của bạn.
Ngay từ đầu, bạn khó tính bao nhiêu, thì về sau này bạn sẽ được hài lòng bấy
nhiêu. Chính vì vậy, không nên quá dễ dãi nếu bạn có nhiều sự lựa chọn.

Chọn chim non, chim má trắng:
Nếu bắt đầu chơi chào mào thì theo tôi là nên chọn chơi loại này. Thời gian đầu
mới bắt về thì lũ này rất nhát, nhưng chúng cũng rất nhanh dạn dĩ và cũng dễ chăm
sóc.
Chọn chim má trắng thì cơ bản là như chọn bổi jà, nhưng bạn lưu ý là ưu tiên
chọn những con mào dài (Bạn phải để ý mấy cọng lông mào luơ huơ để xác định độ
dài của nó) và đặc biệt là dài đòn, mập ốm to nhỏ không quan trọng, quan trọng
là dài đòn.
Vì khi ở rừng thì có thể nó ăn uống thiếu chất nên không to, nhưng những con có
bản cốt tốt thường là những con chân cao + dài đòn. Đem về nuôi trong lồng cho
ăn uống đầy đủ thì nó sẽ bung hết bản cốt tiềm ẩn ra, lúc đó mới thấy lợi hại.

Phân biệt trống mái:
Ay za, cái này AE bàn luận hiều rồi – đây là chủ đề khá phức tạp. Đôi khi tôi
còn bị nhầm lẫn, hic. Thôi thì tôi cũng cứ mạo muội đưa ra mấy điểm so sánh rồi
các bạn bàn thêm.
Khi nhìn quen thì chỉ cần nhìn thôi là có cảm giác nó là chim mái - vụ này mấy
ông chủ quầy rành lắm. Nhưng nhìn quen rồi thì nói làm jì, quan trọng là đặc
điểm kìa.

Chim mái thường thì nó nhỏ hơn trống (to chỉ = khoảng 2/3 đến 3/4 chim trống
thôi). Chim mái thường có đầu nhỏ, mào thấp, cui chứ không nhọn đỉnh. Bàn chân
chim mái thường nhỏ nhắn, móng nó nhìn mảnh mai. Lông chim mái thường mềm và
mịn hơn chim trống. Sắc mặt chim mái thường thì nhìn nó hay ngơ ngơ ngác ngác.
Trong bầy mà có con nào lúc đứng một chỗ mà hay nhìn ngang nhìn dọc thì rất
nhiều khả năng đó là phái yếu. Cảm giác chung khi nhìn vào một con chim mái là:
nhỏ con, gọn gẽ, ít nhảy nhót nhưng hay nhìn dáo giác, đặc biệt là nhìn nó hiền
hiền tội tội.
Về chim mái thì tôi cảm được nhiêu đó thôi, tả thêm một chặp nữa nó ra .. chim
trống mất.

Trên đây là phần chọn chim. Các bạn có kinh nghiệm thì trao đổi thêm AE ta học
hỏi lẫn nhau. Vui là chính./.
Xem tiếp phần 2