P/S: Vì viết xong post lên luôn nên mình ngại post lắt nhắt mất công. Nếu AE
thấy bài dài quá thì báo cho mình, mấy bài sau, viết xong mà lê thê thế này thì
mình sẽ ngắt ra để đọc cho đỡ ngán.


Chăm sóc Chào mào:
Chăm sóc Chào mào là cả quá trình kết hợp nhiều vấn đề: thức ăn, nước uống,
thuốc thang, phòng và trị bệnh thường gặp, vệ sinh, bảo vệ, tập dượt … Theo tôi
thì đối với chăm sóc Chào mào (hay đối với bất kì loài nào khác) thì các khâu
trên đều quan trọng như nhau, không thể coi trọng hay xem nhẹ khâu nào cả.

Đương nhiên, nuôi chim chỉ để giải trí (đại đa số) – vì vậy, tuỳ điều kiện mỗi
người, cần có thời gian biểu cho việc chăm sóc lũ chim trong tuần. Chăm có kế hoạch
và định hướng như vậy khi làm quen thì sẽ đỡ mất thời gian, đỡ mất công và đặc
biệt là sẽ không bị quên, không bỏ sót nếu nhà nuôi nhiều chim. Hơn nữa, làm
như vậy là bạn đang dịu dàng áp đặt một trật tự kỷ luật cho lũ chim ở nhà.

Thời gian chăm chim cần phải được bố trí hợp lý nữa. Đừng để đến một lúc nào
đó, ta giật mình thốt lên “Ôh, thì ra bấy lâu nay mình làm tôi mọi cho cái lũ
chim trết tiệt này àh ?!!”

Để các bạn mới chơi dễ theo dõi tham khảo và các AE muốn trao đổi thêm được
thuận tiện trong việc chọn chủ đề, tôi xin được chia ra làm 4 vấn đề chính là:
- Chế độ dinh dưỡng
- Chế độ vệ sinh
- Chế độ tập dượt
- Các vấn đề khác

Phần này mỗi người, mỗi vùng có cách chăm riêng nhưng cơ bản là đều có hiệu
quả. AE đọc nếu thấy không đúng, hoặc có cách chăm khác thì trao đổi lại để
cùng học hỏi kinh nghiệm của nhau - mục đích viết bài của tôi chỉ có vậy, mong
AE nhiệt tình tham gia.

I/ Chế độ dinh dưỡng:

1/ Thức ăn cho Chào mào:
Thức ăn chính: quan điểm của tôi là không quá cầu kỳ đối với các thành phần của
cám. Chào mào có nhiều nguồn thức ăn bổ sung, nhiều nguồn cung cấp bổ sung vi
chất dinh dưỡng nên đối với cám ăn hàng ngày của nó, theo tôi chỉ cần đủ chất
dinh dưỡng cơ bản là ok. Cám chim thì có nhiều hãng sản xuất, đóng gói bán
nhiều trên thị trường, có thể mua về trộn thêm thuốc (nói kỹ phần sau) và một
số thành phần bổ sung như trứng, tép khô lạt, tôm … Tôi nói vậy không có nghĩa
chê bai cám tự làm. Nếu có điều kiện, chọn được một công thức hợp với chim thì
tự làm cám cho chim theo các thành phần đó là tốt nhất.

Đối với cám tự làm hay với cám bán sẵn, sau khi mở gói thì không nên để quá 1
tháng. Nhiều khi nhìn cám vẫn tươi nguyên, mùi vẫn thơm ngậy nhưng đã có một số
chất khi tiếp xúc với không khí nó bị biến đổi gây rối loạn tiêu hoá.

Một điều quan trọng nữa, đã được nói đi nói lại nhiều rồi, nhưng tôi vẫn xin
nhắc lại: khi đã xác định được công thức cám thích hợp rồi thì phải theo đuổi
công thức này lâu bền, tuyệt đối không được đột ngột thay đổi các thành phần cơ
bản của cám.

Lý do là: cơ thể của chim đang thích nghi, đang phát triển bình thường với các
thành phần cơ bản nào đó rồi, việc trao đổi, hấp thụ chất đang được diễn ra
bình thường, nhưng đột ngột bị ngắt đi, thay vào một chất khác - điều này làm
chim bị shock, cơ thể của nó vừa bị thiếu hụt các chất quen thuộc (bị cắt đi)
vừa phải đối phó với mấy thứ lạ lẫm (mới bị tống vào).
Nhẹ thì chim bị rối loạn tiêu hoá, suy nhược một thời gian, khi nào thích nghi
với cám mới thì phát triển bình thường. Nặng thì đi tiêu chảy dài ngày, xù lông,
thay lông bất thường, suy dinh dưỡng, suy kiệt, quy tiên … Muốn đổi cám thì bắt
buộc phải làm từ từ, bạn trộn hai loại cám vào với nhau rồi hàng ngày rút dần
tỷ lệ cám cũ đi, tăng dần tỷ lệ cám mới lên.

Về công thức làm cám thì ở diễn đàn cũng đã nói rất nhiều, với lại tôi cũng
không muốn giới thiệu một công thức cố định. Tôi chỉ xin đưa ra (đề nghị) một
số thành phần chính cho cám Chào mào:

- Các loại cám cho gia cầm bán đóng gói sẵn (Cám Ba vì, cám Con cò …),
- Trứng vịt, trứng gà: nếu trộn 10 quả thì lấy 10 lòng đỏ + 3 lòng trắng. Nếu
không có điều kiện phơi, sấy thì nên luộc chín rồi cà nhỏ ra để trộn sau đó
phơi, sấy thật khô. Cám trộn trứng thì mỗi mẻ làm cho ăn trong vòng 15-20 ngày
thôi,
- Trứng vịt lộn, trứng cút lộn,
- Thịt rắn mối, thịt bò, tôm tươi,
- Tép lạt khô: theo tôi cái này chủ yếu cung cấp thêm can-xi,
- Bột ngũ cốc hoa quả (bột dinh dưỡng dành cho trẻ em),
- Cơm nấu từ gạo nếp lức: thứ này nóng, nếu chọn thì nên cho ít thôi.

Trên đây là một số thành phần chủ yếu tôi tham khảo được của mấy AE tự làm cám
cho chim. Các bạn muốn tự làm thì có thể chọn thành phần theo tỷ lệ riêng của
mình rồi tiến hành. Có điều – tôi xin được nhắc lại, đối với Chào mào thì không
cần phải cầu kỳ lắm đâu. Làm càng cầu kỳ càng khó theo đuôi lâu dài.

Thức ăn bổ sung: Thức ăn bổ sung đối với Chào mào là trái cây, côn trùng.
- Trái cây: Chào mào đặt biệt thích chuối (zám nó có họ hạng với … khỉ ??!). Có
điều kiện thì cho ăn chuối tây (chuối cúng) là tốt nhất, không làm cho chim bị
tiêu chảy. Ngoài ra nó cũng thích ăn nho, cà chua, hồng, cam quýt ngọt, dưa hấu
… – nói chung là các loại trái cây chín có vị ngọt. Về liều lượng thì trong một
tuần có ít nhất 3 ngày chim được ăn trái cây.

Chào mào cũng thích ăn khoai lang, khoai tây, khoai mỳ, cà rốt luộc - thứ này cho
nó ăn nhiều cũng tốt (bạn phải luộc lên, nếu không thì nó không thể nào nhá
nổi).

- Côn trùng: Cào cào non là lựa chọn số 1, nhưng có con thích ăn cào cào, có
con không thích, không ăn, bạn phải tập cho nó ăn bằng cách cho nhịn đói rồi để
mấy con cào cào vào cóng (bẻ cẳng cào cào đi, chỉ cho nhúc nhích được thôi). Có
điều kiện cho ăn đều đặn hàng ngày thì quá tốt, nếu không thì vài ba ngày cho
ăn một lần, mỗi lần chừng 5-7 con là vừa.

Sâu quy: cho ăn ít thôi, ăn cho vui, cho đỡ nhạt mồm thôi – như thể mình cắn
hột dưa vậy. Không nên cho Chào mào ăn nhiều sâu. Mỗi tuần mỗi con chào mào ăn
chừng 1,5-2 muỗng cà phê sâu là vừa. Không nên cho Chào mào ăn dế - dế hăng
không hợp với Chào mào. Bạn cũng không nên tập cho Chào mào ăn thịt bò, thịt
heo tươi sống, tôm tươi – không tốt cho hệ tiêu hoá của nó.

Có điều này các bạn cần lưu ý: khi dọn lồng chim thì hay có mấy con sâu bị ku
chim làm vãi xuống đáy lồng. Các bạn tuyệt đối không được tiết kiệm = cách cho
nó ăn lại mấy con đó, mà phải làm mấy lỗ nhỏ ở đáy lồng để sâu vãi lọt hẳn đi.
Sâu vãi nó sống nhờ phân chào mào, cho ăn lại như vậy khác jì bạn cho Chào mào
ăn phân của chính nó - ruột gan nào chịu nổi ?!

Nước uống: Nước uống cần sạch sẽ là đủ rồi, không cần phải đun sôi để nguội chi
cho cầu kỳ, nên lấy nước từ bể hay lu chứa để không còn hơi thuốc clorua trong
nước máy. Cóng nước không để quá 03 ngày, không để rong bám, đặt biệt, nếu ông
chim ị vào là phải đem ra thay ngay. Gớm! có nhiều ông nuôi chim nhiều quá
không chịu dọn dẹp để cho cái cóng nước như cháo loãng mới chịu thay … Cóng
nước thì bạn nên để cóng sành để tiện theo dõi – chim có thể nhịn đói được chứ
tuyệt đối không thể nhịn khát.

Bổ sung vi chất dinh dưỡng – vô thuốc: Vấn đề này tôi định không viết, vì thuốc
là con dao hai lưỡi, khi sử dụng thuốc phải hết sức cẩn thận và phải theo dõi
sát sao bầy chim. Về vấn đề này, các bạn chỉ nên tham khảo thông tin - hiểu
thật rõ thì mới làm, không áp dụng một cách máy móc.
Đắn đo mãi rồi cũng viết ra luôn, không lại có người trách : “Đã học mót được
lại cờn bầy đặt giấu nghề …!!!”

Các bạn nhận thấy Chào mào dễ chơi, nhanh sung là do chế độ ăn uống tự nhiên
của nó - đầy đủ chất dinh dưỡng và đầy đủ vitamin cần thiết. Nếu có điều kiện
mua thuốc chuyên dụng cho chim thì cứ theo hướng dẫn sử dụng mà thực hiện, còn
nếu không có điều kiện thì vẫn có cách bổ sung vi chất dinh dưỡng cho nó thông
qua các loại thuốc dùng cho người – tôi sẽ cố gắng giới thiệu các loại thuốc
được bán phổ biến ở hiệu thuốc.

Thuốc trộn vào cám thì có Carbomango - hoặc các loại thuốc tiêu thực để hỗ trợ
hệ tiêu hoá, bước đầu tiếp xúc với thức ăn mới, ENEVON C viên thuốc hình con
nhộng màu cam (hình như 2000đ 5 viên). 2 viên Carbon + 2 viên ENE nghiền nhuyễn
ra trộn với 1kg cám cho chim ăn hàng ngày.

Thuốc trộn vô nước cho uống thì dùng các loại thuốc bổ dành cho trẻ em dưới 1
tuổi – có rất nhiều loại được bày bán đầy giẫy ngoài hiệu thuốc. Tuỳ điều kiện
mà chọn một loại rồi dùng lâu dài cho cả bầy chim, không cần thiết phải chọn
loại đắt tiền làm jì cả.

Các giai đoạn vô thuốc – loại thuốc, cách thức, liều lượng:

- Chim bổi, chim non mới bắt về: Loại này cần phải được vô thuốc ngay, với liều
lượng thấp nhất rồi tăng dần lên. Cho ăn cám có thuốc hàng ngày. Đối với thuốc
cho uống theo nước: lần đầu bạn pha khoảng 0.2-0.3 cc vào 2/3 cóng nước cho
chim uống, sau 3 ngày thì ngưng, lấy cóng ra rửa thật sạch rồi cho uống nước
sạch bình thường. Bạn theo dõi chim trong vòng một tuần, nếu chim vẫn bình
thường thì khoảng 7-10 ngày sau nâng liều lên 0.3-0.4 cc vào 2/3 cóng nước, cho
uống liên tục trong 3 ngày và lại ngưng để theo dõi như trên.

Thời gian đầu vô thuốc chim sẽ đi phân hơi lỏng màu vàng kéo dài khoảng 2-3
ngày - điều này bình thường.
Nếu chim hợp thuốc thì nó sẽ trở lại bình thường thôi. Bạn theo dõi thấy con
nào đi phân lỏng hơn bình thường là phải ngưng ngay, lại giảm liều xuống và
nâng lên lại chậm hơn. Không pha quá 0.5 cc thuốc vào 2/3 cóng nước, mỗi lần vô
thuốc thì không kéo dài liên tục quá 3 ngày. Các bạn phải hết sức chú ý vấn đề
này.

Thuốc nó sẽ có tác dụng từ từ khi được dùng đúng liều (khó khăn là mỗi con chim
chỉ hợp với một liều lượng nhất định – cái này tự các bạn phải theo dõi và xác
định). Đến khi thấy thuốc có hiệu quả, nhiều người sướng quá tăng liều lên làm
cho em chim shock thuốc quy tiên luôn rồi ngồi than trách …

Sau khi xác định được liều lượng thì cứ sau mỗi tháng vô thuốc một lần.
Chim non hoặc chim bổi mới bắt về nếu được vô thuốc đầy đủ thì nó phát triển
rất tốt – sau khi thay lông nó sẽ bung hết bản cốt ra, lộ hết dáng tướng, lông
lá mượt gọn và ra lông rất nhanh.

- Chim thuần thì sau 1 hoặc 2 tháng vô thuốc một lần, tuỳ vào điều kiện của bạn
có cho nó ăn được nhiều thức ăn bổ sung hay không. Nếu nhiều thức ăn bổ sung
thì thời gian giữa 2 lần vô thuốc dài ra, và ngược lại.

- Chim thay lông: khi chim chuẩn bị thay lông và mới bắt đầu rụng lông thì
không vô thuốc – vì có thể sẽ làm nín lông luôn. Khi thấy chim bắt đầu ra lông
non thì bắt đầu vô thuốc, liều lượng như đối với chim non và chim bổi mới bắt
về.

Khi bắt đầu vô thuốc thì bạn phải chịu khó quan sát theo dõi bầy chim của mình.
Mỗi con sẽ hợp với một liều lượng khác nhau, vì thế bạn phải nhớ và cho thuốc
cho “đúng người đúng tội”. Và lúc nào cùng phải nhớ “Cái jì dù có tốt mấy đi
nữa, nhưng quá lố thì sẽ tai hoạ”. Tôi mua một lọ thuốc, cho hơn 10 con Chào
mào mà cả 6 tháng nay chưa dùng hết một nửa.
Cơ bản về chế độ dinh dường cho Chào mào là như thế, AE nào có chế độ khác thì
trao đổi thêm. AE mình cùng học hỏi giao lưu với

Chế độ vệ sinh:
“Đồ nghề” để bắt đầu chơi Chào mào, tối thiểu bạn phải sắm:

- Lồng chim: Lồng vuông hay tròn jì tuỳ sở thích người chơi, lồng Chào mào thì
loại tầm 52-56 nan là vừa, khoảng cách nan thì đủ chỗ để ông ku thò đầu ra
ngoài là được. Nếu sử dụng lồng tròn thì nóc lồng nên dùng nan đôi hoặc nan 3.
Vì lúc bay hoảng hoặc lúc xáp lồng cho cắn nhau, Chào mào nó thường hay vươn
lên phần nóc và bị kẹt đầu vào phần uốn giữa nóc lồng và thân lồng. Hic, nó bị
treo cổ như thế thì khốn khổ lắm, giãy hoài mới lọt ra được, lông lá tung toé
xác xơ ra, bị đơ cả cổ, đau 2 bên hàm – chim đang sung mà bị vậy thì còn nói jì
được nữa - bị xong nó sẽ hoảng, nhát trở lại mất cả tháng.

Lồng tháo đáy thì tiện cho việc dọn vệ sinh lồng, nhưng tháo hay không tháo thì
vẫn nên dùng lồng đáy kín để tránh gió lùa thốc từ dưới lên – nguy hại cho ông
ku chim. Khi lồng để không không sử dụng thì bạn nên kéo cửa ra, để nhỡ có ông
ku chuột nào muốn vào thám hiểm thì có đường ra vào, nếu không ông í sẽ cắn nan
chui vào, xong lại cắn nan chui ra - phiền toái cho ông í và cho cả mình nữa.

- Áo lồng: Theo tôi cái áo lồng rất quan trọng – nó có nhiều tác dụng: tủ ấm
cho chim, tránh gió lùa. Đối với chim bổi mới bắt về thì nó còn là chỗ núp kín
đáo giúp chim bớt căng thẳng, Đối với chim thuần thì áo lồng che mặt không cho
giang hồ thấy nhau – có tác dụng kích sung chim, khi vận chuyển đi xa thì phải
tủ áo lồng, áo lồng góp phần hạn chế mèo, chuột tấn công chim vào buổi tối nữa.
Mỗi một lồng chim cần có một áo lồng và cần phải được sử dụng hợp lý. Treo chim
ra ngoài cho chơi thì cuộn hết áo lên, khi cất đi thì trùm lại để hở ½ lồng ra,
tối thì tủ kín lại.

Đối với chim bổi mới bắt về thì nhất thiết phải tủ áo lồng lại nhưng không được
tủ kín mít, ban đầu thì hé sơ chỗ phần cửa lồng ra, rồi mở ra từ từ đến khi nào
mở hết được ½ lồng là tạm ổn. Làm như vậy nó sẽ mau dạn hơn, lý do là: chim mới
bị tống vào lồng thường nó hoảng sẽ nhảy lung tung, thấy jì cũng sợ, cũng nhảy,
càng nhảy thì đầu đuôi càng toét ra, càng đau, càng đau thì càng nhát, càng
nhát thì càng nhảy … cứ luẩn quẩn mãi vậy thành thử con chim nó lâu dạn. Không
có áo thì nó cứ thấy chỗ nào thoáng là xăm đầu xông ra, có cái áo, nó có chỗ
núp kín đáo, hễ động là nó bu vào đâu đó trong áo và yên tâm nghe ngóng.

Đối với chim bổi mà tủ kín mít hết lại thì cũng không ổn, nó nghe động đì đùng
bên ngoài nhưng mà không thấy, không hiểu chuyện jì đang xảy ra ngoài í thì
nghĩ cũng khiếp, phải hé ra cho nó đừng có bị tò mò, nghi ngờ rồi nghĩ ngợi
linh tinh. Phải tạo điều kiện cho nó lén nhìn ra, thấy sợ thì có chỗ trốn, cứ
vậy từ từ nó quen và nhanh chóng dạn dĩ. ở trong áo nó cứ thấy dáng người đi
qua đi lại hoài thì cũng quen dần và dạn với người.

- Bộ cóng: Cần phải có tối thiểu là 3 cóng: 1 đựng cám, 1 đựng nước, một đựng
sâu. Cóng nước thì nên dùng cóng sành, cóng thuỷ tinh loại trong để dễ theo dõi,
đảm bảo nước sạch và luôn luôn có nước.
Nước hay cám jì thì cũng không nên để lâu quá 3 ngày. Khi châm cám cho chim các
bạn lưu ý là không nên cứ thế đổ cám thêm vào cóng mà nên chịu khó lấy cóng cám
ra, lấy hết phần cám cũ ra để kiểm tra xem có bị mốc hay không, đổ cám mới vào
rồi đổ cám cũ lên trên. Làm như vậy để đảm bảo là ông ku chim không bị xơi cám
mốc.

Cám để trong cóng tầm 5 ngày là bị mốc, mà thường thì mình chu đáo, đâu có để
hết sạch mới châm, nếu không để ý mà cứ thế đổ vào là ông chim lúc nào cũng
phải xơi cám mốc mà mình không biết.

- Bố lồng: dùng để lót vào đáy lồng chim tiện cho việc vệ sinh. Trên bố lồng,
các bạn nên lót thêm 3-4 lớp giấy báo để hút nước của phân chim. Hai ngày là
phải thay báo một lần, nếu càng để lâu thì càng được nghe người nhà càm ràm và
càng có nhiều cơ hội nhiễm bệnh về hô hấp (cả bạn và chim). Hơn nữa, phân chim
nó nhiều khí cacbonic, lại tủ áo thường xuyên nên phải hạn chế việc để nhiều
phân trong lồng. Có nhiều người chơi chim mà nhìn vào đáy lồng cứ như mấy hòn
non bộ (hic, viết ra mấy dòng này mà tôi thấy … xấu hổ quá … !!!).

- Cầu đậu: Cầu đậu cho chim Chào mào cần phải nhám và nhỏ thôi, cầu tròn đường
kính tầm 1-1.2cm là ok. Nếu dùng cầu lượn cho đẹp thì cũng tốt, nhưng nhất
thiết phải có một chỗ cao, bằng phẳng để chim đậu trên đó, chim đậu cầu lượn mà
không có chỗ thăng bằng thì hay bị yếu một bên chân, hoặc nó có thói quen đậu
cóng. Lắp thêm cầu phụ nếu lồng tương đối cao và rộng rãi. Các bạn lưu ý khi
lắp cầu phụ thì gài cái thế để chim khi lên đậu cầu phụ thì đừng có ép sát lồng
quá, lông đuôi sẽ bị mài vào nan lồng hỏng hết.

- Lồng tắm: Đồ chuyên dụng dùng để tắm cho chim, sang qua lồng tắm để vệ sinh
lồng nuôi. Lồng tắm thì bán sẵn rất nhiều. Các bạn lưu ý 90% chim bị sẩy là sẩy
từ lồng tắm ra. Lồng tắm thường có nhiều cửa, cửa nào không sử dụng thì nên cột
cố định lại cho chắc ăn. Trong lồng tắm không nên để cầu đậu. Nhiều bạn nghĩ để
cầu đậu vào đó để cho nó khi nào tắm xong thì lên đó đứng rỉa lông – không có
đâu, gặp con lười tắm nó cứ đứng ì trên cầu khó chịu lắm, lấy cầu ra thì chim
nhanh chịu tắm hơn.

- Lồng bẫy: Cũng nên sắm sẵn một cái, trước là để phòng hờ nhỡ chim bị sẩy thì
còn có cái để mà hy vọng, sau là khi rảnh rỗi thì cũng đi dợt rừng với chị với
em …
Chim mỗi tuần phải được tắm ít nhất hai lần bất kể thời tiết. Nếu trời lạnh quá
thì cho em nó tắm bằng nước ấm. Chim thay lông vẫn phải cho tắm bình thường. Có
nhiều con chim nó không chịu tắm thì bạn cho nó ở gần với con ham tắm trong lúc
tắm. Nó thấy nó sẽ bắt chước tắm theo, hơn nữa con kia vẩy nước ướt bê bết vào
người nó, ngứa ngáy nó sẽ xuống tắm. Cho tắm thoải mái đến khi nào nó lên thành
chậu rỉa lông là coi như xong.

Về phơi nắng thì mỗi ngày phơi chừng 1-1,5 tiếng đồng hồ là đủ, phơi vào buổi
sáng hoặc trưa, mỗi buổi nửa tiếng – nói chung khi nào rảnh + có nắng thì cho
phơi. Bạn kết hợp việc sách ra cất vào khi phơi nắng để tập cho chim quen với
người nữa. Hạn chế việc phơi nắng qua cửa kính – tia nắng đi xuyên qua kính có
nhiều tia tử ngoại không tốt cho cả chim và người.

Phòng trừ bọ, rệp chim: Khoảng 2-3 tháng bạn nên phun thuốc chỗ treo cất chim
một lần, trong lúc cho chim tắm thì phun thuốc trừ bọ, rệp cho lồng chim, để
khô lồng rồi cho chim vào.
Các bạn ra quầy thuốc thú y mua một sợi dây đeo cổ chống bọ chét của chó, mèo,
rồi cắt ra nhiều đoạn, mỗi đoạn chừng 3-4cm (một sợi dây đeo dài 60 cm – đeo
cho chó mèo thì được 6 tháng – giá trung bình 70.000-80.000đ/sợi), rồi bạn để
vào mỗi lồng chim 1-2 miếng đó, để ở dưới bố lồng để chim không nghịch ngợm nếm
thử - cách này phòng trừ rệp chim rất hiệu quả và đơn giản.

Chỗ treo cất chim: vấn đề này quan trọng. Bạn cần chọn được chỗ treo cất chim
sao cho: khuất gió, thoáng khí, an toàn đối với chó, mèo, chuột, tránh kiến vào
tha cám, tha sâu, ngăn không cho chim thấy mặt nhau, Tốt nhất là treo cao quá
đầu người – hơi bất tiện trong việc chăm sóc nhưng làm thế thì gọn gàng và chim
đỡ bị hoảng khi có người hay chó, mèo qua lại.

Khi móc cất chim thì nên chỉ có một điểm tiếp xúc duy nhất giữa lồng chim với
chỗ móc thôi – là cái móc lồng, ngay ở cổ móc lồng, bạn quấn một miếng vải to
khoảng ngón chân cái rồi tẩm nhớt thải vào đó – làm vậy để tránh kiến - kiến
chỉ có duy nhất một đường vào lồng chim là chỗ móc lồng, mà bị chặn vậy là coi
như xong, hết đường.

Bạn nên làm một cái sào dài để ngang ở chỗ treo chim, hai đầu sào thì bạn lắp 2
miếng tôn tròn, đường kính khoảng 35-40cm, 2 miếng tôn này xoay tròn được quanh
sào, ở giữa sào thì treo chim – làm vậy để ngăn chuột. Chuột leo lên sào, muốn
vào tới lồng chim thì nó phải bò qua miếng tôn, cơ mà miếng tôn nó quay tròn
nên bám vào được thì miếng tôn nó xoay đưa ông ku chuột xuống đất. Hic, nghĩ mà
tội cho ông í, xơi được em chim cũng khá là vất vả !!!

Trên đây là một số vấn đề cơ bản về vệ sinh, phơi phóng bảo vệ chim. Quan điểm
chung là chăm chim kết hợp giải trí – không nên để cho việc này nó chiếm nhiều
thời gian quá *** ra ta lại bị phụ thuộc vào thú vui của chính mình thì quả là
không ổn.


Chế độ tập dượt:
Tập ăn cám: Chào mào bổi mới bắt về, bạn phải tập cho ăn cám nếu không, nó chết
chắc. Cách tập rất đơn giản - bạn lột trần truồng quả chuối ra, lấy khoảng 1/3
quả rồi bỏ vào trong cóng cám, đổ cám đầy lên sao cho lộ một phần quả chuối
trên mặt cóng cám là được - cứ để như vậy chim nó ăn chuối + liếm láp cám, dần
dần nó sẽ biết ăn cám. Mất tầm 5-7 ngày để tập cho chim ăn cám.

Tập cho dạn: Bản chất của chim hay thú hoang nói chung là nhát người, khi bị
bắt giam thì chúng sợ thêm đồ vật và thú nuôi khác nữa. Vì vậy khi bắt đầu nuôi
chim bổi thì trước tiên bạn phải để chim làm quen với sự hiện diện của con
người, thú nuôi và đồ vật chung quanh nó. Tốt nhất là để cho nó tự thích nghi
dần dần bằng cách tủ áo như phần trên, treo ở nơi hay có người qua lại, dần dần
nó thấy con người không nguy hiểm như nó tưởng (Hic, mà ác ôn hơn nhiều !).

Muốn chim mau dạn thì phải để cho nó luôn luôn đói (đừng để đói quá nó chầu zời
mất). Hàng ngày bạn cho nó ăn 2-3 lần, canh sao đó để khi bạn cho ăn là lúc em
nó đói lả lơi, rồi cho ăn cầm hơi thôi. Buổi sáng bạn đến vén áo lồng ra, lạnh
lùng bỏ vài hạt cám hoặc một mẩu chuối vào lồng rồi bỏ đi, đi biền biệt đến
trưa mới đến, vén áo lồng ra, lạnh lùng … cứ thế đến khi nào bạn đến mà nó nhón
nhón lên nhìn vào cóng thức ăn - thế là bạn thành công rồi – lúc này nó mong
mỏi được nhìn thấy bạn lắm … Chỉ khi nào chim bắt đầu đứng lồng rồi thì mới tập
cho như vậy, chim còn quá nhát thì cứ phải từ từ.

Cần lưu ý là khi cho chim đói thì phải dọn sạch sẽ bố lồng đi, nếu không đói
quá nó xơi luôn … phân của nó. Một điều nữa, bạn nên để đôi găng tay mà bạn hay
đeo để làm vệ sinh lồng chim ở gần gần lồng chim, chỗ nào mà nó có thể nhìn
thấy được ấy, để nó nhìn cho quen. Trong cơ thể con người thì ông chim ông í
hãi nhất là đôi bàn tay, vì vậy cứ để cho ông ý nhìn ngắm mãi cái của nợ ấy cho
quen đi, để rồi thấy chẳng có jì phải sợ cả.

Tạo điều kiện, dụ cho chim mở miệng hót: Chim đứng trong lồng mà vươn cổ cất
tiếng hót tự nhiên như ở rừng là mục đích chính của người chơi chim. Chỉ khi
nào chim đã đứng lồng, coi cái lồng chim và không gian quanh nó là nhà, là địa
phận của nó thì nó mới thực sự hót. Còn chưa được như thế, thì theo tôi, chưa
phải là hót thực sự - mà chỉ là tiếng kêu do nhớ rừng, nhớ bầy, nhớ cặp của nó
(whiuuuu, không biết jờ này nàng đẻ được mấy trứng với thằng cha nào rồi? Mà
nàng có tình ý jì với cái thằng cánh trắng ở phía bờ suối không ta !? …), hoặc
tiếng than khóc cho cái số phận hẩm hiu khốn khổ được phát âm theo bản năng
nghe tương tự như tiếng hót mà thôi. Hic, tội thế! Thôi thì tạo điều kiện cho
khóc than thoải mái chán chê đi, rồi thì “biến đau thương thành hành động” mà
hót cho khoả lấp cái nỗi nhớ rừng, nhớ bạn.

Khi nó bắt đầu sổ đều thì bạn nên thường xuyên cho nó đứng một mình, chỗ có lùm
cây hoặc một chỗ khuất nào đó – càng yên tĩnh nó sẽ càng hót nhiều hơn. Giai
đoạn này rất quan trọng. Đây là dịp để nó ôn lại tất cả giọng điệu vốn có của
nó hồi xa xưa, hồi nó đem rêu rao khắp đồi này núi nọ - bị bặt đi một thời gian
do “biến cố chính trị”, đây là lúc mà nó đem ra ôn luyện lại, lúc đầu sẽ còn
ngượng ngập nhưng sẽ nhanh chóng trơn tru trở lại như hồi còn ở rừng.

Đem đi dợt ở tụ: Khi mà ở nhà treo đâu nó cũng hót. Móc nó ra ngoài, vừa buông
tay quay lưng đi là nó bắt đầu hót – là đến lúc có thể bắt đầu đem nó đến tụ
cho dợt dần được rồi. Đây là lúc dễ phá hỏng con chim nhất. Những lần đầu đem
ra tụ thì chỉ nên để cho nó ở xa xa, nơi một góc khuất nào đó để cho nó nghe và
thấy thấp thoáng đồng loại của nó thôi. Tư từ nó sẽ sung dần lên. Bạn hãy để ý
lúc nó hót, thường những con sành thì cứ thế sổ thẳng cánh, nhưng những con yếu
hơn thường nương vào một giọng nào đó để sổ theo, cái này phải để ý kỹ mới
thấy.

Khi xác định được con mà nó kết giọng rồi thì bạn cho nó lân la lại gần gần con
đó, thời gian đầu thì cứ cho đấu cái đã, Chim căng rồi thì hãy cho xáp đấu,
không nên cho cắn nhiều – chim sung quá thì cho làm vài mỏ rồi tách ra ngay để
nó càng sung thêm. Lúc mới đến tụ, khoan hãy mở áo ra ngay mà để nó bưng bít
trong áo một tý cho nó rạo rực đã, làm vậy khi mở áo chim sẽ đấu sung hơn. Làm
quen như vậy, mỗi khi bạn rờ vào áo lồng là nó dễ chẻ lắm – sung + gấp gáp muốn
ra đấu đá ngay mà …

Đi dợt rừng: Chim chơi sung mãn ở nhà, ở tụ thì nên cho đi rừng. Trước khi cho
đi rừng thì bạn phải tập cho nó quen ở trong lồng bẫy đã. Đầu tiên phải cho qua
lồng tắm, rồi từ lồng tắm sang qua lồng bẫy. Bạn phải lấy lá cây nguỵ trang cho
lồng bẫy. Không muốn cho chim rừng bu cắn ở phần nào thì lấy lá che chắn phần
đó lại. Đi rừng thì nên có 2-3 con cùng đi để chim mồi dựa nhau mà đấu đón chim
rừng, treo cách nhau chừng 20-30m thôi, đừng treo xa quá để còn chia sẻ áp lực
của lũ chim rừng cho nhau.

Phần đi dợt tụ, dợt rừng thì AE diễn đàn đã nói khá nhiều, tôi cũng có viết mấy
bài tương đối chi tiết ở diễn đàn này rồi - thế nên tôi xin phép bàn đến đây
thôi, không nhắc lại thêm nữa.






Tập thả ra: Đối với một con
chim mà bạn đã ưng ý chon nuôi rồi, thì nên dành một ít thời gian … tập thả nó
ra, phòng khi nó xổng thì có nhiều cơ hội túm về lại. Chim nuôi tầm 2-3 năm ở
nhà khi bị xảy thì nó sẽ chưa đi ngay mà còn lẩn quẩn ở nhà vài hôm đã, sau đó
mới đi mất (cũng có thể đói quá chết lả ở đâu đó, hay bị mèo nó chụp trong lúc
đói khát hoa cả mắt lên, vì nó đâu còn bản năng kiếm mồi ngoài thiên nhiên
đâu). Gọi là tập thả chứ thực chất là tập cho nó tìm về lồng của nó.

Việc này bạn nào có điều kiện mới làm được. Để thực hiện thì nhà phải có một
căn phòng tương đối rộng, đảm bảo kín không có chỗ cho chim lọt được ra ngoài,
buổi sáng bạn đem lồng chim vào đó, ban đầu thì để 1 trái chuối trên nóc lồng,
để lồng chim ở giữa phòng, rồi lùa chim ra, cứ để cho nó ở trong phòng.

Đến trưa thì bạn vô phòng cho trái chuối vào bên trong lồng, chiều về kiểm tra
xem em nó mò vào lồng chưa. Cứ làm vậy đến khi nào thấy em nó đói tự biết mò vô
lồng ăn thì bạn cố tình dấu cái lồng vào chỗ kin kín cho nó tìm.

Khi no thì bay nhảy bu bám chỗ nọ chỗ kia, nhưng khi đói là tìm đến cái lồng -
riết vậy nó quen, khi nó quen rồi thì thỉnh thoảng vẫn phải thả ra như vậy, mà
chỉ thả trong phòng thôi, khi nào tin tưởng lắm + xác định tư tưởng cho mình đã
(hic!) thì mới thả ở ngoài. Làm vậy chim giữ được lửa + được tự do bay nhảy
giãn gân giãn cốt - rất tốt cho em nó.

Chim thay lông: Chim mái thì cứ đúng 12 tháng là thay lông, chim trống thì chu
kù thay lông ngắn hơn 9-10 tháng, có con 8 tháng là thay. Vì vậy, nói con chim
4-5 mùa lông nhưng chưa chắc nó đã được 4-5 năm tuổi. Chim thay lông thì sẽ
được chăm sóc đặc biệt hơn một tý, lồng luôn tủ áo chỉ để hở sơ sơ như chim bổi
thôi, lồng cóng lúc nào cũng phải sạch sẽ, treo cất chỗ yên tĩnh - mục đích là
để cho chim ngủ nhiều. Lông chỉ mọc và dài ra trong lúc chim ngủ.

Chim đang thay lông thì tuyệt đối không cho đấu đá - mặc dù có nhiều con thay
lông thì cứ thay, nhưng sung vẫn cứ sung. Lúc thay lông nó ê ẩm khắp mình, hơi
sức đâu mà đấu ?!
Khi chim gần xong lông – nhìn con chim tương đối mượt mà rồi là bắt đầu phơi
nắng cho bộ lông cứng cáp dần là vừa. Lúc này bộ lông của nó vẫn còn yếu lắm,
mới bung hết bản ra thôi chứ gốc lông vẫn còn máu và chưa bám chắc đâu - chỉ
khi nào nhìn vào bộ mào của nó thấy gom nhọn + bộ lông đuôi gom lại, viền trắng
chóp đuôi xếp tháp đều đặn thì lúc đó nó mới hoàn tất việc thay lông.

Chim bị nín lông: Là con chim không chịu thay lông, khoác bộ lông cả 15-17
tháng trời, bộ lông thì tả như cái áo tơi mà không chịu thay, chim vẫn chơi đều
đều. Hoặc đang rớt được vài cọng rồi nín luôn, không rớt nữa.
Lý do: chế độ ăn uống của chim thiếu chất, không đủ chất và năng lượng để cung
cấp cho một bộ lông mới. Chim bị shock do thay đổi chế độ chăm sóc đột ngột –
khi chim rớt vài cọng lông theo mùa là báo hiệu nó chuẩn bị thay lông - gọi là
rớt lông báo, khi này vẫn chăm chơi bình thường.
Chỉ đến khi nó rớt đến lông cánh và rớt nhiều, sáng ra mở tủ thấy đầy lông dưới
bố lồng thì khi đó mới chuyển dần qua chế độ chăm thời kỳ thay lông. Chứ chưa
jì người ta mới rớt có vài cọng lông báo mà tủ kín mít luôn thì nín luôn là
đáng rồi !!!

Chim bị vậy thì phải điều chỉnh, bổ sung chế độ dinh dưỡng cho nó rồi giúp nó
rớt bộ lông bằng cách cho tắm (phun) nước pha với dấm ăn cho nó rồi tủ lại (2
muỗng canh dấm pha với 1 lit nước cho nó tắm, nó không tắm thì phun – làm vậy
nó rớt lông rất nhanh do dấm thấm vào da làm mềm chân lông ra + với việc con
chim nó ngứa ngáy cứ rỉa lông miết nên lông rụng nhanh. Với lại khi rụng được
rồi là có đà, có sự kích thích nên nó sẽ rớt cả bộ nhanh chóng thôi.

Chim suy lông, sâu lông: Bộ lông mới mọc ra còn tơi tả hơn bộ lông cũ, lông ống
thì èo uột, ra gần cứng thì teo gốc, nghẹo xuống rồi rụng đi, gốc vàng khè hoặc
đen thui, có nước nhờn – Chim bị thiếu chất trầm trọng, trong lúc thay lông
không được chăm sóc chu đáo, lồng không vệ sinh + rệp, mạt cắn chân lông làm
nhiễm trùng da + thúi cuống lông. Chim mà ra cơ sự này thì chỉ còn nước tủ lại
tiếp, dập cho ra bộ lông khác thôi – nhưng trước hết là triệt cái gốc nguyên
nhân cái đã.

Có một vài trường hợp chim vẫn được chăm sóc chu đáo, chế độ dinh dưỡng vẫn đảm
bảo nhưng nó vẫn bị rụng vài cọng lông máu. Trường hợp này, nếu tin tưởng vào
chế độ chăm + dinh dưỡng rồi thì không có jì đáng ngại – có thể do tai nạn, bạn
cần để ý lại chỗ treo cất xem chó mèo hay người qua lại có khả năng làm cho nó
hoảng không. Hoặc có thể do cơ thể nó đào thải sớm một số cọng lông không phù
hợp - điều này bình thường.

Thay lông bất thường: Đây là điều khủng khiếp đứng hàng thứ 2 trong việc chơi
chim (điều đứng hạng 1 là : chim quy tiên). Thay lông bất thường là con chim
thay một phần lông, có khi 1/3, khi 1/2, khi thì thay cả bộ lông luôn, nhưng có
thể chỉ rớt vài cọng (mức độ nhẹ), nhưng mà không theo chu kỳ nào cả, thay đột
xuất như vậy bất cứ lúc nào. Rồi con chim nó suy hẳn đi, lúc nào cũng xù ra,
kích kiểu jì cũng không sung, cứ vật vờ vậy hàng … mấy năm zời …
Hiện tượng thay lông đột suất chỉ là triệu chứng, còn nguyên căn chính là do em
nó bị shock quá nặng nề. Còn shock thì có nhiều lý do làm cho em nó shock. Cái
này khi ai là nạn nhân sẽ tự tìm hiểu được.

Chim nhát quá: Khi gặp phải mấy con chim nhát quá thì bạn đừng có cố làm cho nó
dạn làm jì, vì càng cố nó sẽ càng nhát thêm thôi. Con chim nó đã sợ người mà
lúc nào cũng cứ lăn tăn bên nó lại còn để chỗ đông người qua lại, để xuống đất
ép nó, thế thì nó càng ngày càng sợ hơn chứ dạn kiểu jì.
Điều cần phải làm là tìm cách trấn an nó. Cho nó một khoảng không yên tĩnh, chỉ
thấy thấp thoáng người cho quen dần thôi, cho nó một chỗ trú an toàn cho nó
đứng đó yên tân quan sát và làm quen từ từ. Để tự nó dạn chứ không ép, tự nó có
khả năng thích nghi mà. Rồi khi sung lên thì nó sẽ dạn người dần lên.

Chim lâu sung: Có nhiều con chim thay lông xong rồi mãi chẳng chịu chơi, riết
rồi bạn chán nó bỏ thí coi nó như cây ổi ngoài vườn vậy – Đây là do nết của nó,
con nhanh con chậm, nhưng rồi đến lúc nó sẽ chơi - loại này khi bung ra chơi là
hết bài vở. Bạn cần chăm nó đều hơn, năng đi dợt hơn, nhưng đem ra để đó. Kiên
trì, rồi sẽ gặp được một tác động nào đó kích nó sung lên.

Chim bị đè: Treo cất chim mà cứ để cho thấy mặt nhau lần hồi chim nó sẽ phân
chia ngôi thứ. Trong bầy sẽ có một đại ca nổi lên, chơi căng nhất, to mồm nhất.
Chính nó quyết định có để hay không để mấy con còn lại chơi - tuỳ theo tâm
trạng của nó ngày hôm đó như thế nào.

Để tránh chim bị đè nhau như vậy thì lúc treo cất không nên để cho chim thấy
mặt nhau, tranh thủ lúc chim sung mãn thì cho cắn mấy mỏ cho nó ghét nhau. Bạn
cần bắt cặp búa xua cho cắn để không con nào sợ con nào. Tranh thủ làm được vài
mỏ thòm thèm như vậy thì con chim nó sẽ không sợ nhau nữa – mà càng nghe giọng
con kia vang lên nó càng sung, càng hậm hực.

Nuôi chim mái: Trong nhà nuôi > 5 con Chào mào thì nên nuôi một con chim
mái. Nuôi mái để kích cho tụi kia sung lên. Khi đã chọn nuôi mái thì con mái
phải được chăm ngang với chim trống chứ không lơ là trọng nam khinh nữ được.
Mái càng sung thì kích trống càng hiệu quả.

Ở mấy quầy chim nhiều chào mào, chủ quầy thường nuôi thả 1-2 con chim mái cho
bay lòng vòng trong quầy, nó làm cho chim sung bền, không bị đè nhau. Đặc biệt,
khi xuất hiện chim lạ vào là cả bầy chim lồng lộn lên như thể cái con lạ kia
sắp tia em mái của chúng đi mất. Nuôi chim mái hiệu quả nhất là phải thả được.

Sáng đẹp trời, cả bầy chim đang hừng hực khí thế chiến đấu, mình xếp chúng ra
vừa cho phơi nắng vừa tranh thủ cho đấu - để cho chúng rậm rực cự nự đề - pa
một lát rồi từ từ lôi một cô nàng ra thả cho đi ngúng nga ngúng nguẩy – ôi giời
ôi … Rồi cô nàng bò lên nóc lồng này rũ rũ một tý, lần sang nóc lồng kia lượn
lượn le le một tý, tạt sang lồng nọ mơn mơn miếng chuối – ôi giời ôi … rồi nàng
vù ra xa xa, lụm lụm jì đó – ôi giời ôi … Khi nàng ở bên này thì bên kia nhao
nhao lên, khi nàng sang bên kia thì bên này ầm ĩ cả, ôi giờ ôi … thôi thì chẻ
nẹt quát tháo um sùm. Túm lại là không chim nào chịu nổi !!!

Chim sợ linh tinh: Chim bổi và đặc biệt là chim con thường nó hay sợ linh tinh,
nuôi cho đến lớn, cho thuần rồi, nó vẫn cứ nhè vào một hoặc một số thứ jì đó để
mà sợ - rất là vô lý khó chịu.
Chim sợ linh tinh cũng có lý do của nó – do khi còn nhát có một điều jì đó làm
cho nó giật mình hoảng hốt, khi định thần lại thì cái vật nó nhìn thấy đầu tiên
(ở bên ngoài lồng nuôi nó) sau khi hoàn hồn gây ấn tượng với nó, thế là nó nhè
cái đó để sợ chơi cho zui, hễ thấy thứ đó là khiếp.
Khi chim bị vậy thì bạn cần xác đinh chính xác nó sợ cái thứ gì, rồi cho nó
tiếp xúc dần với mấy thứ đó như cách làm ở phần trên là ổn - cứ từ từ rồi nó
quen thôi.

Chim chơi cà dựt: Nhiều con chim ở nhà chơi rất rát, nhưng đem ra quầy thì tịt
mít. Có con ra quầy thì hầm hố là thế mà về nhà thì xụi lơ. Lại có con chỉ đi
rừng thì chơi miệt mài chứ ở nhà hay ra quầy thì iem chã … Chơi thì bữa sung,
bữa xìu chẳng hiểu ra làm sao, chả biết đâu mà lần.
Cái này thì do nết con chim, khi chim thuần sành mà có nết này thì khó sửa lắm.
Mình chỉ có thể thử can thiệp bằng cách ghẹo ghẹo cho nó kết với một con nào
đó, hễ gặp con đó là nó điên tiết lên, rồi thì đi đâu cũng sách cả cặp đi, nhứ
nhứ cho nó tức con đó nó chơi cái đã, hic biết đâu không làm jì được nhau, nó
lại đổ vào đầu con khác thì may …

Khuyết tật: Chơi chim thì nên ráng giữ cho chim đừng bị khuyết tật. Nhưng nếu
xui xẻo mà chim nó lâm nạn thì phải xác định ngay từ đầu là có nên tiếp tục
nuôi hay không - vụ này phải thật nhẫn tâm và dứt khoát - nhắm chữa được thì
để, không là loại ngay lập tức, hơi tiếc nhưng đỡ dặt dẹo về sau. Đây là quan
điểm cá nhân tôi nêu ra để AE tham khảo thêm thôi. Ép chim non: Vấn đề này tôi
có viết một bài tương đối chi tiết ở diễn đàn nên xin phép không nhắc lại nữa.

Chim độc: Chào mào độc là Chào mào khác thường: Bạch tạng, bông mơ, điểm đốm,
cánh trắng đuôi trắng … sở hữu được một con chim độc là mơ ước của biết bao thế
hệ “điểu sĩ”. Ấy nhưng mà các bạn săn hàng độc cần lưu ý vài điểm: - Giờ ra
đường Thạch Sanh thì ít – Lý Thông thời nhiều, thế nên chưa được mắt thấy, tai
nghe, tay sờ, chờ kết quả xét nghiệm thì khoan hãy tin vội.

Cách làm cho chim có màu bạc phếch gần như màu trắng: chim thay lông vừa xong
lấy ôxy già tẩy lông chim đi, pha thêm NAOH vào nữa là lông gần có màu ngà
luôn; Màu cà phê sữa: tẩy = ôxy già, khi lông còn ướt thì nhuộm màu tóc Hàn
Quốc vào, làm xong kể cả lấy aceton rửa lại cũng không phai màu – nhưng phơi
nắng nhiều lông sẽ bạc màu dần đi. - Hàng độc xịn đa phần là phái yếu. - Hiện ở
Thái Lan họ đã nhân giống được Chào mào trắng rồi, nhưng do chưa làm đại trà
được nên hàng vẫn còn đắt đỏ. Trước sau jì họ cũng có thể nhân giống đại trà,
thế lúc ấy Chào mào Bạch tạng còn độc nữa không ??!

Vận chuyển đi xa: Chim bị vận chuyển đi xa thường là bị lậm nước, khựng lại
không chơi nữa, ra chỗ mới, lạ nước lạ khí hậu, lạng quạng nó thay lông bất
thường luôn. Vì vậy có nhiều AE nhờ tôi tuyển hộ chim thuần nhưng tôi rất ngại,
không muốn giúp - ở đây nó chơi khác, gửi đến đấy nó chơi kiểu jì đâu ai đoán
được, phụ thuộc nhiều điều quá.

Có một bài thuốc giúp chim đỡ bị lạ nước hiệu quả như sau: Bạn tìm một cục đất
do con giun nó đùn lên, đất còn mềm ấy, to khoảng = một đốt ngón tay cái, rồi
hoà tan vào ½ lít nước sạ.